 | |
| Spreker | Prof. dr. E. Starkenburg (RUG) |
| Titel | Galactische archeologie: Graven in het verre verleden van onze Melkweg |
| Datum/tijd | dinsdag 14 oktober 2025 om 20:00u |
| Taal | Nederlands |
| Terugkijken | de lezing kan online teruggekeken worden via YouTube |
Samenvatting
Als we ‘s avonds omhoog kijken zien we tussen de sterren de prachtige lichtende band aan de hemel: de Melkweg. Wij weten nu dat deze band uit miljoenen individuele sterren bestaat en dat we eigenlijk naar de doorsnede van een schijf kijken waar ook de Zon en de aarde deel van uitmaken. Maar hoe is dit sterrenstelsel eigenlijk ontstaan?
In deze lezing graven we dieper in het verleden van onze Melkweg. We zien hoe het stelsel gegroeid is door “kosmisch kannibalisme” en hoe we het bewijs hiervan nog steeds kunnen terugvinden in de bewegingen van sterren die nauwkeurig worden gemeten door de Gaia satelliet. Ook zullen we op zoek gaan naar de eerste generaties van sterren, die ons kunnen “vertellen” over het vroege heelal in het algemeen en de (piep)jonge Melkweg in het bijzonder. Door sterspectra te bestuderen, kunnen we zien welke elementen voorkomen in de steratmosferen en ook in welke verhoudingen. Hieruit kunnen we herleiden wat de chemische compositie was van de wolk waaruit de ster is ontstaan, vaak miljarden jaren geleden, een unieke mogelijkheid om in veel detail terug te kijken in de tijd. Dit vakgebied wordt ook wel omschreven als “Galactische archeologie”, omdat het het verleden probeert te ontrafelen aan de hand van de overblijfselen (in ons geval zijn dit oude sterren) die het achtergelaten heeft.
We zullen afsluiten met een kijkje in de (nabije) toekomst: met het vooruitzicht op een nieuwe generatie van instrumentatie in dit vakgebied – die in de komende maanden hun eerste data zullen leveren – en wat deze ons allemaal zullen kunnen leren.